W obliczu rosnącej roli transformacji energetycznej w Unii Europejskiej oraz wprowadzania coraz to ostrzejszych norm ekologicznych wsparcie dla przedsiębiorców w postaci różnorodnych instrumentów finansowych nabiera na znaczeniu. Obecnie przedsiębiorstwa mogą korzystać z szeregu dotacji na realizację projektów związanych z zieloną transformacją i ESG, oferowanych na poziomie europejskim, krajowym, jak i regionalnym.

Zielona transformacja w UE a polskie firmy

Małe i średnie przedsiębiorstwa oraz korporacje mają możliwość ubiegania się o dofinansowanie z różnych źródeł, w tym w ramach takich programów jak Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FENIKS), Fundusze Europejskie na rzecz Nowoczesnej Gospodarki (FENG) oraz Krajowy Plan Odbudowy.

W związku z rosnącymi wymogami regulacyjnymi, takimi jak normy emisyjne, uzyskanie środków na inicjatywy związane z szeroko rozumianą transformacją energetyczną jest obecnie bardziej dostępne.
Zainicjowanie Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2021-2027 pozwoliło na utworzenie Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, który ma na celu zapewnienie dodatkowego wsparcia finansowego dla obszarów silnie uzależnionych od konwencjonalnych branż, takich jak przemysł węglowy. W Polsce z tego funduszu przeznaczono dodatkowe 3,85 mld euro na inicjatywy w wybranych podregionach województw śląskiego, dolnośląskiego, małopolskiego, wielkopolskiego i łódzkiego.

Środki na zieloną transformację oferuje również Fundusz Modernizacyjny, stworzony na mocy dyrektywy 2018/410 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE). Jego głównym celem jest wspieranie modernizacji infrastruktury energetycznej i podnoszenie efektywności energetycznej w 13 państwach członkowskich Unii Europejskiej. Polska jako największy beneficjent tego funduszu, dysponuje 34,2% całkowitej puli dostępnych środków.

Kto może ubiegać się o wsparcie unijne?

Firmy zainteresowane przeprowadzeniem transformacji w zakresie energetyki mogą ubiegać się o pomoc finansową z Unii Europejskiej, jednak otrzymanie środków jest uzależnione od spełnienia specyficznych kryteriów kwalifikacyjnych. Jest to istotna informacja dla przedsiębiorców z sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), którzy również mogą starać się o takie wsparcie.

Aby zostać zakwalifikowanym do otrzymania dotacji unijnych na rozwój przedsiębiorstwa, firmy muszą wpisywać się w definicję MŚP, co oznacza zatrudnianie mniej niż 250 pracowników oraz osiąganie rocznego obrotu nie wyższego niż 50 mln euro lub sumy bilansowej nieprzekraczającej 43 mln euro. Ich projekty muszą być zgodne z celami Unii Europejskiej, obejmując działania takie jak zwiększenie efektywności energetycznej, rozwój odnawialnych źródeł energii czy zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, a także przestrzegać wytycznych dotyczących wydatków, które są określone przez odpowiednie instytucje unijne i krajowe. Wymagane jest również przygotowanie odpowiedniej dokumentacji, w tym przeprowadzenie audytu energetycznego oraz stworzenie planu transformacji energetycznej.

Ponadto w zależności od konkretnego programu wsparcia firmy mogą być zobowiązane do wniesienia określonego procentu kosztów kwalifikowanych jako wkład własny.

Jakich obszarów działalności dotyczy wsparcie unijne?

Każda firma, która jest legalnie zarejestrowana, może ubiegać się o unijne fundusze przeznaczone na działania mające na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i promowanie bioróżnorodności. Środki te są dostępne dla przedsiębiorstw, które dążą do wzmocnienia swojej pozycji rynkowej, przyspieszenia procesu kompleksowej transformacji energetycznej, zmniejszenia kosztów zużycia energii elektrycznej, poprawy swojego wizerunku na rynku lokalnym oraz efektywnej redukcji śladu węglowego.

Unijne dotacje obejmują finansowanie szerokiego zakresu działań związanych z transformacją energetyczną oraz inwestycjami w technologie energooszczędne. Wśród obszarów, które mogą być finansowane, znajdują się odnawialne źródła energii, takie jak instalacje fotowoltaiczne na gruntach, dachach czy elektrownie wiatrowe, systemy ogrzewania o niskiej emisji, takie jak pompy ciepła, kolektory słoneczne, kotły elektryczne, a także chłodnictwo obejmujące agregaty wody, klimatyzatory i chłodnice powietrza.

Fundusze wspierają również inwestycje w recykling oraz poprawę efektywności energetycznej firmy, na przykład poprzez linie sortownicze odpadów, kontenerowe oczyszczalnie ścieków czy stacje ładowania pojazdów elektrycznych. W rzeczywistości środki unijne są przeznaczone na konkretne działania związane z transformacją energetyczną i redukcją emisji gazów cieplarnianych.

Z jakich programów unijnych można skorzystać?

Przedsiębiorstwa mają możliwość korzystania z różnorodnych inicjatyw unijnych, które promują przejście na bardziej zrównoważone źródła energii. Wśród najważniejszych programów znajdują się: Fundusz Modernizacyjny, który umożliwia finansowanie projektów związanych z odnawialnymi źródłami energii, poprawą efektywności energetycznej, magazynowaniem energii oraz rozbudową infrastruktury energetycznej, w tym systemów ciepłowniczych i rurociągów.

Program LIFE wspiera inicjatywy skoncentrowane na ochronie środowiska naturalnego i klimatu, propagując innowacje sprzyjające zrównoważonemu rozwojowi. Europejski Zielony Ład stanowi strategię transformacji Unii Europejskiej w gospodarkę nowoczesną i efektywnie zarządzającą zasobami, która ma osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 roku.

Natomiast Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji oferuje pomoc finansową dla regionów i społeczności najbardziej narażonych na konsekwencje przejścia do ekonomii neutralnej klimatycznie, wspierając dywersyfikację gospodarczą i tworzenie nowych miejsc pracy. Te inicjatywy oferują dofinansowanie na modernizację infrastruktury energetycznej, realizację projektów ekologicznych oraz działania redukujące emisję gazów cieplarnianych.

Jaką kwotę dofinansowania na zieloną transformację można uzyskać?

Wszystkie fundusze europejskie przeznaczone na wsparcie przedsiębiorstw mogą oferować znaczące środki finansowe, sięgające nawet kilku milionów złotych. Każdy program wspierający przedsiębiorczość ma ustalone różne maksymalne kwoty wsparcia. Na przykład, w obrębie programu LIFE przedsiębiorstwa mogą uzyskać dofinansowanie pokrywające do 60% kosztów kwalifikowanych, podczas gdy w ramach programu FST wsparcie to może wynosić aż do 85% kosztów kwalifikowanych.