W odpowiedzi na szybko zmieniającą się sytuację na globalnym rynku handlowym konieczność aktualizacji polskiej ustawy sankcyjnej staje się coraz bardziej istotna. Celem nowych regulacji dotyczących eksportu jest podniesienie poziomu bezpieczeństwa oraz przejrzystości w międzynarodowych transakcjach handlowych. Mimo że zmienione przepisy jeszcze nie nabrały mocy prawnej, organy celne już zaczęły wdrażać niektóre z zaproponowanych zmian. Nowe prawo zacznie obowiązywać od 26 lutego 2025 roku. Dziś omawiamy najważniejsze punkty nowelizacji.

Nowelizacja ustawy sankcyjnej 2025 – Odpowiedzialność karna za naruszenie sankcji

W świetle wprowadzonych przez Unię Europejską kolejnych pakietów sankcyjnych dokonano rozszerzenia wykazu środków ograniczających, które teraz w przypadku naruszenia pociągają za sobą odpowiedzialność karną. Warto zaznaczyć, że nowelizacja ta nie obejmuje z góry przyszłych środków ograniczających, co implikuje potrzebę wprowadzenia nowych zmian w prawodawstwie, jeśli zostaną ustanowione kolejne pakiety sankcji.

Dodatkowo zdefiniowano nową kategorię przestępstwa o charakterze uprzywilejowanym, określanego jako „o mniejszej wadze”, dla której przewidziano kary od trzech miesięcy do pięciu lat pozbawienia wolności, jeśli naruszenie sankcji sektorowych będzie miało zmniejszoną społeczną szkodliwość.

Nowelizacja ustawy sankcyjnej 2025 – Wydłużenie okresu zarządu przymusowego

Termin trwania zarządu przymusowego nad podmiotami podlegającymi sankcjom został przedłużony z dwóch lat do trzech lat. Dzięki temu osoba zarządzająca otrzyma dodatkowy czas na osiągnięcie celu, którym jest sprzedaż zarządzanych środków finansowych oraz zasobów gospodarczych.
Nowe obowiązki dla przedsiębiorców

Nowelizacja ustawy nakłada specyficzne wymagania na przedsiębiorstwa eksportujące towary objęte restrykcjami do państw trzecich, dotyczące głównie procedur celnych i wymogów dokumentacyjnych. Eksporterzy są zobowiązani do dołączania do zgłoszeń celnych specjalnych oświadczeń. Dokumenty powinny zawierać potwierdzenie, że trasa przewozu przez Rosję lub Białoruś stanowi tylko fragment całkowitej trasy, której początek i zakończenie znajdują się poza tymi krajami.

Dodatkowo muszą zapewniać, że przewożone towary nie będą przedmiotem odsprzedaży, przetwarzania lub magazynowania na terenie Rosji czy Białorusi oraz podawać informacje o końcowym odbiorcy i miejscu docelowym, które nie mogą znajdować się na terenie wspominanych państw. Każde oświadczenie musi także zawierać klauzulę o świadomości odpowiedzialności karnej za podawanie fałszywych informacji.

Wprowadzone zostały również nowe wymogi dokumentacyjne. W ciągu 45 dni od momentu, gdy towary opuszczą obszar celny Unii Europejskiej, eksporter musi dostarczyć dowody odprawy celnej z kraju docelowego. Niespełnienie tego obowiązku może skutkować nałożeniem kary finansowej do 500 000 zł oraz ryzykiem przejęcia towarów przez Krajową Administrację Skarbową.

Wysokie ryzyko obejścia sankcji

Gdy analiza ryzyka przeprowadzona przez Krajową Administrację Skarbową wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo, że podmioty próbują unikać środków restrykcyjnych Unii Europejskiej nałożonych na Rosję lub Białoruś, organy celno-skarbowe mogą zażądać od eksporterów przedstawienia dodatkowych dokumentów. Taka sytuacja może wystąpić, na przykład, gdy towary są eksportowane do krajów potencjalnie zaangażowanych w omijanie tych ograniczeń lub transportowane w trybie tranzytu przez terytorium Federacji Rosyjskiej i Białorusi.

Do tych dokumentów może należeć deklaracja producenta, która potwierdza podjęcie przez niego działań mających na celu zapewnienie, że eksportowane produkty będą wykorzystywane przez odbiorców końcowych zgodnie z warunkami ustalonymi przez przepisy Unii Europejskiej, oraz dokumentacja tych działań.

Obowiązek dołączania oświadczenia do zgłoszenia celnego

Przedsiębiorcy eksportujący towary podlegające restrykcjom do krajów, które mogą wspierać unikanie sankcji lub przesyłający je tranzytem przez Rosję i Białoruś, będą musieli złożyć deklarację celną. Deklaracja ta musi potwierdzać, że przewóz przez Rosję czy Białoruś to tylko fragment całkowitej trasy, której początek i zakończenie znajdują się poza tymi krajami.

Ponadto towary w trakcie tranzytu nie mogą być przedmiotem odsprzedaży, przetwarzania, magazynowania ani korzystania z usług firm objętych sankcjami. Ostatecznym miejscem docelowym towarów musi być kraj trzeci, różny od Rosji i Białorusi. Wymagane będzie również podanie danych końcowego odbiorcy towarów oraz informacji o świadomości konsekwencji prawnych za podanie fałszywych danych.

Dodatkowo przedsiębiorcy są zobowiązani do dostarczenia dyrektorowi urzędu celno-skarbowego dokumentu potwierdzającego odprawę celną towarów w kraju docelowym w ciągu 45 dni od daty wywozu towarów z unijnego obszaru celnego. Niezastosowanie się do tego wymogu może skutkować nałożeniem sankcji finansowej do wysokości 500 tysięcy złotych.

Przywóz drewna, węgla drzewnego i artykułów z drewna

Przedsiębiorcy importujący drewno, węgiel drzewny oraz wyroby z drewna (zgodnie z działem 44 CN) z krajów, gdzie istnieje podejrzenie obchodzenia sankcji, muszą dostarczyć celnikom dokumentację potwierdzającą kraj oraz region pozyskiwania surowca drewnianego, a także informacje o dostawcy tego materiału.