Umowy B2B a „test przedsiębiorcy” – aktualne wytyczne

Jedna faktura miesięcznie, jeden kontrahent, stałe godziny pracy i zadania przekazywane przez przełożonego. Na pierwszy rzut oka wygląda to jak typowa współpraca B2B, jednak dla administracji może być sygnałem, że relacja przypomina klasyczny stosunek pracy. Właśnie dlatego coraz częściej pojawia się temat testu przedsiębiorcy, który ma pozwolić ocenić, czy działalność gospodarcza jest faktycznie niezależna. Znaczenie ma nie tylko treść umowy, lecz przede wszystkim sposób wykonywania usług, poziom samodzielności oraz realne ryzyko gospodarcze. Dla przedsiębiorców i firm współpracujących w modelu B2B oznacza to jedno: warto dokładnie sprawdzić, jak w praktyce wygląda taka współpraca i jakie konsekwencje może przynieść jej zakwestionowanie.

Jak funkcjonuje w praktyce test przedsiębiorcy i jakie założenia stoją za jego koncepcją?

Debata dotycząca testu przedsiębiorcy regularnie powraca w dyskusjach o rynku pracy i systemie podatkowym. Mechanizm ten ma służyć weryfikacji relacji między jednoosobowym przedsiębiorcą a jego kontrahentem, szczególnie wtedy, gdy współpraca jest długotrwała i skoncentrowana na jednym podmiocie. Celem jest ustalenie, czy dana osoba rzeczywiście prowadzi samodzielną działalność gospodarczą, czy wykonuje obowiązki w sposób typowy dla pracownika. Temat zyskał rozgłos w 2019 roku, gdy administracja skarbowa zwróciła uwagę na przypadki, w których przedsiębiorca wystawia jedną fakturę miesięcznie i funkcjonuje w strukturze firmy podobnie jak pracownik, co może prowadzić do zakwestionowania takiej współpracy.

Dlaczego model współpracy B2B stał się jednym z kluczowych elementów rynku pracy?

Współpraca z osobami prowadzącymi jednoosobową działalność gospodarczą stała się ważnym elementem rynku pracy. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce działa około 2,3 miliona przedsiębiorstw, z czego 97 procent stanowią mikrofirmy. Oznacza to, że znaczną część gospodarki tworzą małe podmioty oraz samozatrudnieni. Badanie GIGbarometr 2023 (EY i GIGLIKE) pokazuje dodatkowo, że ponad 52 procent firm preferuje współpracę w modelu B2B przy nawiązywaniu relacji z wykonawcami usług. Rozwiązanie to jest szczególnie popularne w branżach technologicznych, informatycznych, konsultingowych oraz kreatywnych, gdzie kluczowe znaczenie mają specjalistyczne kompetencje.

Jakie regulacje prawne pozwalają ocenić charakter działalności gospodarczej?

Analiza relacji między przedsiębiorcą a kontrahentem opiera się na przepisach prawa podatkowego, przede wszystkim ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 5a działalność gospodarcza to działalność zarobkowa prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły we własnym imieniu. Przepisy wskazują jednak sytuacje, w których wykonywane czynności nie są uznawane za działalność gospodarczą. Dzieje się tak wtedy, gdy praca wykonywana jest pod kierownictwem zlecającego, w określonym miejscu i czasie oraz bez ponoszenia ryzyka gospodarczego przez wykonawcę. Podobne zasady wynikają również z ustawy o VAT, która podkreśla konieczność samodzielności ekonomicznej przedsiębiorcy oraz odpowiedzialności za rezultat wykonywanych usług.

Jakie sytuacje zwiększają ryzyko zakwestionowania współpracy B2B przez organy państwowe?

W praktyce kontroli podatkowych oraz analiz prowadzonych przez instytucje publiczne coraz częściej identyfikuje się okoliczności, które mogą wskazywać na pozorne samozatrudnienie. W kontekście funkcjonowania testu przedsiębiorcy szczególne znaczenie ma analiza rzeczywistego sposobu świadczenia usług. Do najczęściej wskazywanych należą między innymi:

• ponad 75 procent przychodów przedsiębiorcy pochodzi od jednego kontrahenta, co może wskazywać na ekonomiczne uzależnienie od jednego podmiotu;
• praca wykonywana jest w siedzibie firmy zlecającej lub przy wykorzystaniu jej narzędzi, takich jak komputer, telefon czy infrastruktura biurowa;
• obowiązki realizowane są w określonych godzinach ustalonych przez kontrahenta, podobnie jak w przypadku zatrudnienia pracowniczego;
• przedsiębiorca funkcjonuje w strukturze organizacyjnej firmy, posiada przypisaną rolę lub stanowisko w zespole projektowym;
• zadania są przydzielane bezpośrednio przez przełożonego lub menedżera, co oznacza podporządkowanie organizacyjne.

Wystąpienie większości powyższych elementów może prowadzić do uznania, że działalność gospodarcza ma charakter pozorny. Konsekwencją takiej oceny jest wsteczne przekwalifikowanie relacji na stosunek pracy oraz konieczność uregulowania zaległych zobowiązań podatkowych i składkowych.

Jakie działania pozwalają ograniczyć ryzyko kontroli i sporów z administracją?

Współczesne instytucje publiczne dysponują zaawansowanymi narzędziami analitycznymi umożliwiającymi identyfikowanie potencjalnych nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych. W analizach dotyczących funkcjonowania testu przedsiębiorcy podkreśla się, że administracja skarbowa korzysta między innymi z systemu Jednolitych Plików Kontrolnych oraz narzędzi analitycznych stosowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Systemy pozwalają analizować przepływy finansowe, strukturę przychodów oraz powiązania pomiędzy przedsiębiorcami. Dzięki temu możliwe jest identyfikowanie podmiotów, których model współpracy może wymagać dokładniejszej weryfikacji.